دانش‌نامه
مواد بازیافتی و بازده فیلم

چگالی PE بازیافتی؛ چرا هر کیلو فیلم متراژ یکسانی نمی‌دهد؟

راهنمای خرید مواد و فیلم در ایران: تفاوت چگالی ماده و بالک، محاسبه مترمربع بر کیلو، آزمون بازده واقعی رول و مقایسه هزینه فیلم قابل‌قبول.

عکس واقعی رول‌های فیلم پلاستیکی با عرض‌های مختلف، چیده‌شده روی پالت در انبار یک کارخانه در تهران
عکس: Navid Selfon

عکس واقعی انبار فیلم سلفون نوید در تهران، ژوئیه ۲۰۲۶. این محل متعلق به Nexis نیست؛ نوع پلیمر، چگالی و محتوای بازیافتی رول‌ها از تصویر مشخص نمی‌شود.

Navid Selfon · Wikimedia Commons · CC BY-SA 4.0 · برش ۱۶:۹، تغییر اندازه و بهینه‌سازی JPEG؛ نسخه تغییریافته عکس نیز با مجوز CC BY-SA 4.0 عرضه می‌شود.

دو پیشنهاد فیلم با ضخامت اسمی یکسان و قیمت کیلویی نزدیک، الزاماً مقدار یکسانی بسته‌بندی تحویل نمی‌دهند. هنگام تغییر فرمول، افزودن PE بازیافتی یا جابه‌جایی منبع مواد، چگالی فیلم هم باید در محاسبه وارد شود. برای تولیدکننده فیلم در ایران و خریداری که به متر طول، تعداد کیسه یا تعداد بسته نیاز دارد، سؤال عملی این است: از هر کیلو فیلم خالص، چه مقدار محصول قابل‌قبول به دست می‌آید؟

این راهنما برای فیلم‌های صنعتی PE، از جمله شیرینگ و فیلم کیسه FFS است. موضوع، ارتباط جرم و سطح فیلم و تنظیم پرونده خرید است؛ کنترل موضعی ضخامت و آزمون دوخت و مقاومت، همچنان جداگانه انجام می‌شوند.

چرا در پرونده مواد ۲۰۲۶ به چگالی برگردیم؟

برگه فنی Recleo PE S3008 از Borealis، ویرایش ۵ مورخ ۳ فوریه ۲۰۲۶، یک نمونه قابل بررسی است: برای یک rLDPE پسامصرف ویژه فیلم دمشی، چگالی ماده ۰٫۹۴۵ گرم بر سانتی‌متر مکعب و چگالی بالک ۵۰۰ گرم بر لیتر در دو ردیف جدا آمده‌اند. سند، داده‌ها را تیپیک می‌داند و استفاده از آن‌ها برای تدوین مشخصات پذیرش را مجاز نمی‌شمارد. [1]

نکته خرید، توصیه این گرید یا ادعای عرضه آن توسط Nexis نیست. حتی یک برگه فنی جدید می‌تواند دو نوع چگالی داشته باشد که برای دو تصمیم متفاوت استفاده می‌شوند. در مقایسه مواد، نام «LDPE بازیافتی» را جای عدد اندازه‌گیری‌شده فرمول نهایی نگذارید و مقدار تیپیک یک تولیدکننده را به تضمین بچ تأمین‌کننده دیگر تبدیل نکنید.

چگالی ماده با چگالی بالک فرق دارد

چگالی ماده، نسبت جرم به حجم خود ماده است. چگالی بالک، جرم توده گرانول در حجم اشغال‌شده آن، همراه با فضای بین دانه‌هاست؛ شکل و چیدمان گرانول نیز در آن نقش دارد. بالک برای بررسی ظرفیت حجمی حمل، ذخیره و خوراک‌دهی مفید است، اما جای چگالی ماده در محاسبه سطح فیلم نیست.

برای فیلم چندلایه، چگالی یک رزین ورودی لزوماً چگالی مؤثر کل فیلم نیست. مبنای محاسبه باید به همان ساختار نهایی مربوط باشد؛ سهم لایه‌ها، مستربچ و دیگر اجزای فرمول را در پرونده نگه دارید. اگر هدف تعیین بازده رول است، اندازه‌گیری مستقیم جرم و سطح نیز لازم است تا برآورد مواد با محصول واقعی تطبیق داده شود.

از یک عدد چگالی به‌تنهایی نمی‌توان درصد PCR، مقدار دقیق پرکننده یا هویت کامل مخلوط را اثبات کرد. اختلاف با مرجع، دلیل بررسی ترکیب و آماده‌سازی نمونه است؛ تشخیص علت به اطلاعات یا آزمون تکمیلی نیاز دارد.

گزارش چگالی را چگونه سفارش دهیم؟

ISO 1183-1:2025، ویرایش چهارم منتشرشده در ژوئن ۲۰۲۵، برای تعیین چگالی پلاستیک‌های غیرسلولی سه روش معرفی می‌کند. روش A غوطه‌وری برای جامد بدون حفره، روش B پیکنومتر مایع برای ذرات و گرانول و روش C تیتراسیون برای نمونه بدون حفره است. خود ISO تأکید دارد که آماده‌سازی نمونه می‌تواند بر نتیجه اثر بگذارد. [2]

در سفارش آزمایش، علاوه بر شماره و ویرایش استاندارد، شکل نمونه و روش انتخابی را مشخص کنید. از آزمایشگاه بخواهید هویت بچ، نحوه آماده‌سازی، دمای آزمون، واحد، تعداد تکرار و نتایج را در گزارش بیاورد. اگر نمونه از گرانول به قطعه تبدیل شده است، این سابقه باید معلوم باشد. گرانول یک بچ را با فیلم فرمولی دیگر، بدون توضیح، یک نمونه واحد تلقی نکنید.

برای مقایسه دوره‌ای، همان روش و مبنای آماده‌سازی را حفظ کنید. این فهرست، پیشنهاد اطلاعات لازم برای سفارش آزمون است؛ اجرای آزمایش باید طبق متن کامل روش و رویه آزمایشگاه انجام شود.

از چگالی به گرم بر مترمربع و مترمربع بر کیلو

برای فیلم یکنواخت و غیرمتخلخل با چگالی مؤثر معلوم، رابطه جرم و حجم چنین است: جرم سطحی بر حسب گرم بر مترمربع = چگالی بر حسب گرم بر سانتی‌متر مکعب × ضخامت بر حسب میکرومتر. سپس بازده اسمی بر حسب مترمربع بر کیلو = ۱۰۰۰ ÷ جرم سطحی.

یک مثال صرفاً محاسباتی را در نظر بگیرید؛ اعداد زیر نتیجه آزمون محصول Nexis یا مشخصات گرید پیشنهادی نیستند:

  • فیلم A: ضخامت ۵۰ میکرومتر و چگالی ۰٫۹۲۰؛ جرم سطحی محاسباتی ۴۶ گرم بر مترمربع و بازده حدود ۲۱٫۷۴ مترمربع بر کیلو.
  • فیلم B: همان ضخامت و چگالی ۰٫۹۵۰؛ جرم سطحی محاسباتی ۴۷٫۵ گرم بر مترمربع و بازده حدود ۲۱٫۰۵ مترمربع بر کیلو.

در این مثال، فیلم B از هر کیلو حدود ۳٫۲ درصد سطح کمتری می‌دهد. این تفاوت به‌خودی‌خود نشانه نامناسب‌بودن B نیست؛ اگر عملکرد یا ضخامت موردنیاز دو فیلم متفاوت باشد، باید مقایسه دوباره انجام شود. پایین‌آوردن ضخامت فقط برای جبران متراژ، بدون تأیید دوخت و مقاومت، مبنای پذیرش نیست.

برای تبدیل سطح به طول، شکل فیلم را هم تعریف کنید. در فیلم تخت تک‌وب، طول برابر سطح تقسیم بر عرض است. برای تیوب تخت ساده و بدون گاست، هر متر طول دو دیواره دارد؛ بنابراین سطح ماده برابر دو برابر عرض تخت ضرب در طول است. برای تیوب گاست‌دار یا ساختار پیچیده، عرض بازشده ماده را از نقشه به دست آورید. «مترمربع ماده» و «سطح تصویرشده یک طرف کیسه» را در سفارش یکی ننویسید.

بازده واقعی رول را جدا از بازده اسمی بسنجید

ASTM D4321-24 بازده فیلم را به‌صورت سطح بر واحد جرم بررسی می‌کند و محاسبه بازده اسمی از چگالی و ضخامت اسمی را نیز پوشش می‌دهد. ISO 4591:1992 به ضخامت متوسط و بازده با روش وزنی مربوط است؛ در فهرست ISO، تأیید نسخه در سال ۲۰۲۲ ثبت شده است. ASTM تصریح می‌کند این دو استاندارد موضوع مشترک، اما محتوای فنی متفاوت دارند. [3، 4] بنابراین نام روش را پیش از آزمون توافق کنید، نه پس از دریافت نتیجه.

برای کنترل تجاری رول، برنامه پیشنهادی زیر را با مسئول کیفیت و تأمین‌کننده نهایی کنید:

  • رول‌ها را با شماره بچ، ساختار، عرض و شکل وب شناسایی کنید؛ محل و تعداد نمونه‌ها و نحوه رسیدگی به اختلاف را از قبل بنویسید.
  • جرم خالص فیلم را از جرم بوبین، لفاف و سایر متعلقات جدا کنید. وزن ناخالص رول را به‌عنوان وزن ماده قابل تبدیل وارد محاسبه نکنید.
  • سطح نمونه معلوم و جرم آن را با تجهیزات مناسب اندازه بگیرید. نتیجه را به مترمربع بر کیلو گزارش کنید؛ برای ادعای آزمون استاندارد، تمام الزامات همان روش باید رعایت شده باشد.
  • مقدار واقعی را با مقدار اسمی و محدوده توافق‌شده مقایسه کنید. میانگین وزنی، محل نواحی نازک یا تغییرات عرضی را نشان نمی‌دهد؛ پروفیل ضخامت را جدا نگه دارید.
  • در تبدیل به کیسه یا بسته، ضایعات راه‌اندازی، برش، اتصال رول و واحدهای مردود را ثبت کنید تا بازده ماده با تعداد محصول پذیرفته‌شده اشتباه نشود.

تصمیم خرید برای بازار ایران

ابتدا کاربرد، کیفیت لازم و روش آزمون را برابر کنید؛ سپس هزینه را مقایسه کنید. برای رول آماده، هزینه تحویل هر کیلو فیلم خالص تقسیم بر بازده واقعی مترمربع بر کیلو، هزینه ماده در هر مترمربع را می‌دهد. برای تولید از گرانول، هزینه کل مواد و تبدیل را به سطح یا تعداد محصول پذیرفته‌شده همان دوره تقسیم کنید. فرمول اول، هزینه ضایعات و عملیات تبدیل خریدار را خودبه‌خود شامل نمی‌شود.

در استعلام داخلی، ریال یا تومان، وزن خالص، بوبین، مالیات، حمل، شرایط پرداخت و شهر تحویل را روشن کنید. اگر یک پیشنهاد بر مبنای کیلو و دیگری بر مبنای متر است، بدون کنترل عرض، تعداد دیواره و بازده، آن‌ها را رتبه‌بندی نکنید. این مقاله قیمت بازار یا درصد صرفه‌جویی تضمین‌شده اعلام نمی‌کند.

برای بررسی گزینه مواد یا فیلم با Nexis، نوع کاربرد، ساختار و ضخامت، گزارش چگالی با روش و شرایط، جرم خالص و ابعاد رول، بازده اندازه‌گیری‌شده و مصرف ماهانه را ارسال کنید. برای تغییر PE بازیافتی، منبع و سهم هدف آن را نیز اضافه کنید. موجودی، مدارک قابل ارائه و تناسب گزینه با کاربرد در پاسخ همان استعلام بررسی می‌شود.

مواد اولیه پلیمری و درخواست مشخصات: https://www.nexisplast.com/fa/products/polymer-raw-materials

فیلم کیسه FFS: https://www.nexisplast.com/fa/products/ffs-bag

فیلم شیرینگ: https://www.nexisplast.com/fa/products/shrink-film

راهنمای مرتبط درباره کدری و خوانایی فیلم: https://www.nexisplast.com/fa/insights/recycled-pe-shrink-film-haze-label-readability-iran

ارسال پرونده فنی و استعلام: https://www.nexisplast.com/fa/contact

منابع و تاریخ بررسی

تاریخ انتشار و بررسی منابع: ۷ نوامبر ۲۰۲۶، برابر با ۱۶ آبان ۱۴۰۵. معرفی روش‌ها بر پایه دامنه عمومی ناشران است؛ مثال محاسباتی و چک‌لیست خرید، تحلیل و پیشنهاد تحریریه Nexis هستند و جای متن کامل استاندارد را نمی‌گیرند.

[1] Borealis، برگه فنی Recleo PE S3008، ویرایش ۵ مورخ ۳ فوریه ۲۰۲۶؛ چگالی ماده، بالک و محدودیت استفاده از داده‌های تیپیک: https://www.borealisgroup.com/storage/Datasheets/S3008-PDS-REG_WORLD-EN-V5-PDS-WORLD-62932-PDS_PE%20S3008_5_03022026.pdf

[2] ISO 1183-1:2025، ویرایش چهارم، ژوئن ۲۰۲۵؛ دامنه روش‌های چگالی و اثر آماده‌سازی نمونه: https://www.iso.org/standard/85977.html

[3] ASTM D4321-24، Package Yield of Plastic Film؛ نسخه فعال با به‌روزرسانی فهرست در ۴ ژوئن ۲۰۲۴: https://store.astm.org/d4321-24.html

[4] ISO 4591:1992، ضخامت متوسط و بازده فیلم با روش وزنی؛ تأییدشده در ۲۰۲۲: https://www.iso.org/standard/10527.html